Глаголица

Од testwiki
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Предлошка:Infobox WS Предлошка:Историја на азбуката Предлошка:Македонски јазик Глаголското писмо или глаголица (старословенски: Предлошка:Script, ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ) — најстарата позната словенска азбука. Била создадена од Св. Кирил (827 — 869) и Св. Методиј (826 — 885) во 855 или околу 862/863 за преведување на Библијата и други книги на словенски јазик. Името доаѓа од старословенскиот збор Предлошка:Script, што значи „зборува“, „кажува“, „говори“, „вели“, „изрекува“. На старословенски се користи зборот „Кириловица“ за оваа азбука.

Букви

Глаголицата има 38 букви, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири букви водат потекло од графеми во средновековното курзивно грчко писмо (мали букви), но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ша, шта и ци доаѓаат од хебрејското писмо (буквите шин и цади) — фонемите кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во повеќето словенски јазици. Другите букви се со непознато потекло. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на Хазари во Херсон.

Хрватската глаголица има долга и интересна историја, подолга од 1000 години. Хрватите биле единствениот народ во Европа кому папата му има дозволено да се користи со сопствениот јазик и писмо во црквата.

Друга теорија (видете Црноризец Храбар) вели дека глаголицата се заснова на старословенски руни (цртки и рецки), кои се користеле само за свети текстови во словенската религија.

Историја

Глаголицата е првото словенско писмо составено од Св. Константин — Кирил Филозоф пред заминувањето на познатата Моравска мисија во 863 година.[1] Писмото е составено врз основа на гласовниот систем на македонскиот дијалектен говор од Солунскиот крај, врз чијашто основа Светите Кирил и Методиј формирале општословенски книжевен јазик.[1] Ростислав, кнезот на Велика Моравија, сакал да го ослободи словенскиот народ во неговото царство од зависноста од источните франкиски свештеници и затоа, во 862 побарал од византискиот цар да му прати дваjца мисионери, Свети Кирил и Методиј, во Велика Моравија. Кирил создал нова азбука: глаголица. Азбуката била користена во Велика Моравија помеѓу 863 (кога Кирил и Методиј пристигнале таму) и 885 за владини и црковни документи и во Великоморавското училиште основано од Кирил, каде се образувале следбениците на солунските браќа (како и самиот Методиј).

Зографско евангелие (крај на X/почеток на XI век)

Во 886, источнофранкискиот епископ на Нитра по име Вихинг го забранил писмото и затворил 200 следбеници на Методиј (главно ученици од првобитното училиште). Потоа тие се распрснале или, според некои извори, биле продадени како робови. Меѓутоа тројца од нив, стигнале до Бугарија и од нив било побарано од страна на царот Борис I да ги образуваат свештениците на словенски јазик. По прифаќањето на христијанството во Бугарија во 864, верските церемонии биле изведувани на грчки од свештеници пратени од Византија. Заради сѐ поголемото византиско влијание и ослабувањето на државата, Борис гледал на новото писмо и и јазик во црквата како важен чекор за зачувување на независноста на Бугарија. Како резултат на преземените мерки, две академии биле отворени во Охрид и Преслав.

Оттаму, учениците патувале по разни места и ја ширеле азбуката. Некои отишле во Хрватска, откаде ја започнале хрватската варијанта која се користела многу долго време. Во 1248, папата Инокентиј IV им дал на хрватите уникатна привилегија да се користат со тој јазик и писмо во црквата.

Некои од студентите на Охридската школа отишле во Бохемија каде таа азбука се користела во 10 и 11 век, заедно со други писма. Глаголицата исто така се користела и во Русија, меѓутоа прилично ретко.

Мора да се потенцира дека кирилицата не е создадена од учениците на Кирил и Методиј. Причините за тоа се многу едноставни-тие од почит кон своите учители ја задржале глаголицата во Охридската школа и ја продолжиле нивната дејност. Кирилицата води делумно потекло од грчкото писмо, со (најмалку 10) уникатни словенски букви кои доаѓаат од глаголицата. Таа речиси целосно ја истиснала глаголицата за време на средниот век.

Денес глаголицата се користи само кај црковнословенските и понекогаш во литургиските книги на мајчин јазик во католичката Крижевска епархија во Хрватска.

Името „глаголица“ на чешки е hlaholice, на словачки hlaholika, на полски głagolica, на руски, македонски и бугарски глаголица, на хрватски glagoljica, на украински глаголиця, на белоруски глаголіца, на словенечки glagolica, на српски глагољица/glagoljica итн.

Особености

Зборот „Македонија“ на глаголица и старословенски, заоблена форма.

Азбуката има две варијанти: заоблена и аглеста. Кај заоблената варијанта доминираат кругови и криви линии, додека во аглестата прави агли и трапезоиди. Видете го приказот на двете варијанти или на следната врска за подетално. Кај аглестата варијанта се користат лигатури многу пообилно отколку кај кирилицата и латиницата.

Предлошка:Clear

Уникод Заоблена Аглеста Кирилица Изговор Назив Значење Потекло
Предлошка:Script Azu Azu А Предлошка:IPA Аз јас Феникиската буква алеф Предлошка:Script или крст[2]
Предлошка:Script Bouky Bouky Б Предлошка:IPA Буки букви Непознато,[2] можно од хебрејската буква бет Предлошка:Script[3] или арамејската bīt Предлошка:Script[4]
Предлошка:Script Vede Vede В Предлошка:IPA Веди знам Можно од латинската буква V[2] или превртена буква добро Предлошка:Script[5]
Предлошка:Script Glagolu Glagolu Г, Ґ Предлошка:IPA Глаголи говори Можно од грчката буква гама γ[2]
Предлошка:Script Dobro Dobro Д Предлошка:IPA Добро добро Грчката буква делта Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Jestu Jestu Є, Е, Э, Ё Предлошка:IPA Ест е Можно од самаритската буква хе Предлошка:Script или грчката сампи Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Zhivete Zhivete Ж Предлошка:IPA Живете живејте Непознато,[2] можно од коптската буква џанџа Предлошка:Script или астролошкиот симбол за риби Предлошка:Emoji presentation
Предлошка:Script Dzelo Dzelo Ѕ Предлошка:IPA Ѕело многу Непознато,[2] можно од ерменската буква за Предлошка:Script[6]
Предлошка:Script Zemlja Zemlja З Предлошка:IPA Землја земја Можно е варијанта на грчката буква тета Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Предлошка:Nowrap Izhe Ι, Ї Предлошка:IPA, Предлошка:IPA Иже којшто Можно од грчката буква ипсилон Предлошка:Script[7] или јота со диереза Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script I I И Предлошка:IPA, Предлошка:IPA И и Можно од симболот за риба[7]
Предлошка:Script Gjerv Gjerv Ꙉ, Ћ, Ђ Предлошка:IPA Ѓерв дрво Непознато[2]
Предлошка:Script К Предлошка:IPA Како како Хебрејската буква коф Предлошка:Script‎[2]
Предлошка:Script Ljudie , Ljudie Ljudie Л, Љ Предлошка:IPA, Предлошка:IPA Људие луѓе Можно од грчката буква ламбда Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Myslite Myslite М Предлошка:IPA Мислите мислите Грчката буква му Предлошка:Script.[2] Кај аглестата варијанта била заменета со слична на латинична/кирилична форма, делумно поради нејзината комплексност[8]
Предлошка:Script Našь ,Nashi Nashi Н, Њ Предлошка:IPA, Предлошка:IPA Наш наш Непознато[2]
Предлошка:Script Onu Onu О Предлошка:IPA Он тој/оној Непознато[2]
Предлошка:Script Pokoi Pokoi П Предлошка:IPA Покои покој/спокој/спокојство/мир Можно од постарата варијанта на грчката буква пи Предлошка:GrGl[2]
Предлошка:Script Rici Rici Р Предлошка:IPA Р'ци Речи!/ Кажи! Можно од грчката буква ро Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Slovo Slovo С Предлошка:IPA Слово збор/слово
Предлошка:Script Tvrido Tvrido Т Предлошка:IPA Тврдо тврдо/цврсто Можно од грчката буква тау Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Uku Uku У Предлошка:IPA Ук ук/учен/просветен Лигатура на он Предлошка:Script и ижица Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Fritu Fritu Ф Предлошка:IPA Фрт Варијанта на грчката буква фи Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Heru Heru Х Предлошка:IPA Хер Непознато, слична на глаголи Предлошка:Script и латинската буква h[2]
Предлошка:Script Out Out Ѡ Предлошка:IPA От од Лигатура на он Предлошка:Script и превртено он[2]
Предлошка:Script Shta Shta Щ Предлошка:IPA, Предлошка:IPA Шта Лигатура на ша Предлошка:Script над тврдо Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Ci Ci Ц Предлошка:IPA Ци Хебрејската буква цаде на крајот од зборотПредлошка:Script[2]
Предлошка:Script Chrivi Chrivi Ч, Џ Предлошка:IPA Чрв црв Непознато, слична на шта Предлошка:Script;[2] можно од хебејската буква цаде која не е на крајот од зборот Предлошка:Script
Предлошка:Script Sha Sha Ш Предлошка:IPA Ша тишина Хебрејската буква шин Предлошка:Script‎[2]
Предлошка:Script Предлошка:Nowrap Jeru Ъ Предлошка:IPA Ер (голем) Можно е модификација на он Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Jery Ы Предлошка:IPA Ери Лигатура; диграф на ер (Предлошка:Script) или ери (Предлошка:Script), со иже (Предлошка:Script) или и (Ⰻ).[2]
Предлошка:Script Предлошка:Nowrap Jeri Ь Предлошка:IPA Ер (мал) Можно е модификација на он Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Jati Jati Ѣ, Я Предлошка:IPA, Предлошка:IPA Јат Можно од епиграфската форма на грчката буква алфа Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Ё Предлошка:IPA Непознато:[2] хипотетичка буква, не е сигурно дали постоела како посебна
Предлошка:Script Jou Ю Предлошка:IPA Ју Непознато[2]
Предлошка:Script Ensu (small jousu) Ѧ Предлошка:IPA [Мал јус] Грчката буква епсилон Предлошка:Script, која исто така се користи за означување на назалност[2]
Предлошка:Script Jensu (small jousu) Ѩ Предлошка:IPA [Мал јотиран јус] Лигатура на ест Предлошка:Script и мал јус Предлошка:Script за назалност[2]
Предлошка:Script Onsu (big jousu) Ѫ Предлошка:IPA [Голем јус] Лигатура на он Предлошка:Script и мал јус Предлошка:Script за назалност[2]
Предлошка:Script Jonsu (big jousu) Ѭ Предлошка:IPA [Голем јотиран јус] Лигатура на непозната буква и мал јус Предлошка:Script за назалност[2]
Предлошка:Script Thita Ѳ Предлошка:IPA [Тита] Грчката буква тета Предлошка:Script[2]
Предлошка:Script Yzhica Ѵ Предлошка:IPA, Предлошка:IPA Ижица

Уникод

Глаголицата е додадена во Уникод-от во верзијата 4 јануари Кодпоинт-опсегот е U+2C00 – U+2C5E. Поврзано:

Галерија

Наводи

Предлошка:Наводи

Користена литература

  • Fucic, Branko: Glagoljski natpisi. (In: Djela Jugoslavenske Akademije Znanosti i Umjetnosti, knjiga 57.) Zagreb, 1982. 420 p.
  • Fullerton, Sharon Golke: Paleographic Methods Used in Dating Cyrillic and Glagolitic Slavic Manuscripts. (In: Slavic Papers No јануари ) Ohio, 1975. 93 p.
  • Gosev, Ivan: Rilszki glagolicseszki lisztove. Szofia, 1956. 130 p.
  • Jachnow, Helmut: Eine neue Hypothese zur Provenienz der glagolitischen Schrift - Überlegungen zum 1100. Todesjahr des Methodios von Saloniki. In: R. RathMayr (Hrsg.): Slavistische Linguistik 1985, München 1986, 69-93.
  • Jagic, Vatroslav: Glagolitica. Würdigung neuentdeckter Fragmente, Wien, 1890.
  • Kiparsky, Valentin: Tschernochvostoffs Theorie über den Ursprung des glagolitischen Alphabets In: M. Hellmann u.a. (Hrsg.): Cyrillo-Methodiana. Zur Frühgeschichte des Christentums bei den Slaven, Köln 1964, 393-400.
  • Miklas, Heinz (Hrsg.): Glagolitica: zum Ursprung der slavischen Schriftkultur, Wien, 2000.
  • Steller, Lea-Katharina: A glagolita írás In: B.Virághalmy, Lea: Paleográfiai kalandozások. Szentendre, 1995. ISBN 963-450-922-3
  • Vais, Joseph: Abecedarivm Palaeoslovenicvm in usum glagolitarum. Veglae, [Krk], 1917. XXXVI, 74 p.
  • Vajs, Josef: Rukovet hlaholske paleografie. Uvedení do knizního písma hlaholskeho. V Praze, 1932. 178 p, LIV. tab.

Поврзано

Предлошка:Македонски писма Предлошка:Македонска граматика Предлошка:Словенски азбуки

  1. ↑ 1,0 1,1 Предлошка:Наведена книга
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 2,30 2,31 2,32 2,33 2,34 2,35 2,36 2,37 Предлошка:Cite book
  3. ↑ Предлошка:Cite journal
  4. ↑ Предлошка:Cite journal
  5. ↑ Предлошка:Cite journal
  6. ↑ Предлошка:Cite web
  7. ↑ 7,0 7,1 Предлошка:Cite journal
  8. ↑ Предлошка:Cite journal
Преземено од „https://mk.wiki.beta.math.wmflabs.org/w/index.php?title=Глаголица&oldid=79“